Μόνη μένει η Λεπέν στην προεκλογική μάχη σύμφωνα με ανάλυση | dete

Μόνη μένει η Λεπέν στην προεκλογική μάχη σύμφωνα με ανάλυση

Βρίσκεται η Γαλλία στα πρόθυρα μιας πολιτικής επανάστασης; Ήδη τέσσερεις υποψήφιοι για την Προεδρία – δύο πρώην πρόεδροι και δύο πρώην πρωθυπουργοί – έχουν είτε αποσυρθεί, είτε απορριφθεί από τους ψηφοφόρους και άλλος ένας, ο Φρανσουά Φιγιόν παραπαίει. Στην εκστρατεία πρωταγωνιστούν τα αουτσάιντερ, κυρίως το Εθνικό Μέτωπο της Μαρίν Λεπέν και ένας νεαρός πρώην τραπεζίτης, ο Εμμανουέλ Μακρόν, ενώ οι σοσιαλιστές έχουν επιλέξει έναν εκκεντρικό ριζοσπάστη, τον Μπενουά Αμόν. Τι είδους ανατροπή να περιμένουμε, σοσιαλιστική, φιλελεύθερη ή εθνικιστική; Ή μήπως τα αουτσάιντερ μπορούν ακόμα να νικηθούν από ένα εκλογικό σύστημα σχεδιασμένο να τα κρατά μακριά από την εξουσία;

Ο Ρόμπερτ Τουμπς, καθηγητής Γαλλικής Ιστορίας στο St. John’s College, Cambridge, βάζει κάτω από το βρετανικό μικροσκόπιο το γαλλικό πολιτικό και σύστημα και τις επερχόμενες προεδρικές εκλογές.

Το εκλογικό σύστημα της Γαλλίας έχει αναπτύξει θεσμικές δικλείδες για να διατηρεί τη σταθερότητα. Η τωρινή Πέμπτη Δημοκρατία είναι μια «ρεπουμπλικανική μοναρχία» με το κοινοβούλιο υποβαθμισμένο και έναν ισχυρό πρόεδρο που υποτίθεται ότι ενώνει το έθνος – ένα καθήκον δυστυχώς που υπερβαίνει τους περισσότερους πολιτικούς. Ένας άλλος θεσμός που πηγαίνει πίσω στα 1820 είναι η εκλογική μάχη που περιλαμβάνει δύο γύρους. Δίνει στους ψηφοφόρους μια δεύτερη ευκαιρία, όχι τόσο να ξανασκεφτούν την επιλογή τους, όσο να αντιδράσουν απέναντι στην επιλογή των άλλων. Στον πρώτο γύρο ψηφίζεις αυτόν που θες. Στον δεύτερο ψηφίζεις εναντίον εκείνου που φοβάσαι.

Αυτό ιστορικά εξελίχθηκε στην λεγόμενη «δημοκρατική πειθαρχία»: στον πρώτο γύρο υπάρχουν υποψήφιοι όλων των τάσεων και των χρωμάτων αλλά στον δεύτερο, όλοι οι πιστοί δημοκράτες, από τον πιο ήπιο φιλελεύθερο ως τον πιο κόκκινο κομμουνιστή θα ψηφίσουν εκείνον που μπορεί καλύτερα να νικήσει τον εχθρό της δημοκρατίας – συνήθως κάποιον βασιλικό ή αυταρχικό εθνικιστή. Η εμφάνιση του Εθνικού Μετώπου του Ζαν-Μαρί Λεπέν τη δεκαετία του 1970 είχε παρόμοια τύχη. Όταν ο Λεπέν σόκαρε τη Γαλλία περνώντας στον δεύτερο γύρο το 2002 των προεδρικών εκλογών, συνετρίβη από τον Ζακ Σιράκ, ο οποίος συγκέντρωσε 82%. Οι καλοί δημοκράτες συσπειρώθηκαν, μαζί και η άκρα Αριστερά: «Καλύτερα ένας απατεώνας παρά ένας φασίστας» έλεγε ένα σλόγκαν. Το βασικό ερώτημα αυτών των εκλογών είναι αν το δημοκρατικό ανακλαστικό λειτουργεί ακόμα. Αν όχι, η Μαρίν Λεπένμπορεί να κερδίσει.

Εν ολίγοις, εξαιτίας της ταραχώδους ιστορίας της, η Γαλλία έχει αναπτύξει μια σειρά από «άμυνες» ενάντια στη ριζοσπαστική αλλαγή. Ο κοινωνιολόγος Μισέλ Κροζιέ χαρακτήρισε τη Γαλλία τη δεκαετία του 1970 ως «κοινωνία σε στάση» (société bloquée). Φυσικά, πολλά πράγματα αλλάζουν στη Γαλλία: αλλά το κόστος της πολιτικής σταθερότητας είναι ότι κάποια θεμελιώδη δικαιώματα και προνόμια παραμένων ανέγγιχτα: Προνομιούχες συντάξεις, οι αγρότες που προστατεύονται από την Κοινή Αγροτική Πολιτική. Άνθρωποι με μόνιμη απασχόληση, προστατευμένοι από νόμους που ποινικοποιούν τις απολύσεις και περιορίζουν τις ώρες εργασίας. Ο δημόσιος τομέας είναι ο πυρήνας του συστήματος: σχολεία, δημόσια νοσοκομεία, σιδηρόδρομοι, πανεπιστήμια, τοπικές κυβερνήσεις, ταχυδρομική υπηρεσία, ένοπλες δυνάμεις. Η πολιτική αυτού του ανθρώπινου δυναμικού που συνδυάζει μια πραγματική αίσθηση για τις δημόσιες υπηρεσίες με μια ένθερμη υπεράσπιση των δικαιωμάτων και ων προνομίων τους, εξηγεί γιατί η Γαλλία είναι η πιο αντι-καπιταλιστική χώρα στην Ευρώπη.

Υπάρχουν πλεονεκτήματα, σίγουρα, τα νοσοκομεία, τα σχολεία, οι σιδηρόδρομοι. Όμως δεν χρειάζεται να είναι κάποιος ακρο-δεξιός για να δει τα μειονεκτήματα που συσσωρεύονται. Οι υψηλότεροι φόροι στον αναπτυγμένο κόσμο, ειδικά στις επιχειρήσεις. Χρόνια ανεργία, ακόμα χειρότερη στους νέους και τις εθνικές μειονότητες. Χαμηλή ανάπτυξη, που περιλαμβάνει τον φόβο των μικρών επιχειρήσεων να μεγαλώσουν γιατί θα υπαχθούν σε ρυθμίσεις. Οι υποδομές που καταρρέουν. Οι ξένοι επισκέπτες του σιδηροδρομικού σταθμού Gare du Nord πρέπει να βλέπουν ότι κάτι λείπει. Το ίδιο και οι Γάλλοι. Ακόμα και στη δεκαετία του 1980 ο Πρόεδρος Φρανσουά Μιτεράν έκανε λόγο για εθνική μελαγχολία. Τα βιβλιοπωλεία έχουν στοίβες με μελέτες οικονομολόγων, πολιτικών και ακαδημαϊκών που προειδοποιούν ότι η Γαλλία βρίσκεται σε επιταχυνόμενη παρακμή. Οι νέοι μεταναστεύουν, πάνω από 200.000 μόνο στο Λονδίνο.

Πάνω στα χρόνια προβλήματα προστίθενται και οι εντάσεις ανάμεσα στον ρεπουμπλικανικό κοσμοπολιτισμό και το Ισλάμ που πυροδοτήθηκε πριν από δεκαετίες από ένα άρθρο που έγραφε για μαθήτριες γυμνασίου που φορούσαν μαντήλα στο σχολείο. Είναι ένα μείγμα πολιτιστικής διαφοροποίησης, κοινωνικού αποκλεισμού και ιστορικής έλλειψης εμπιστοσύνης που κανένας δεν μπορεί να αγνοήσει και που τροφοδοτείται από μια σειρά τρομοκρατικών επιθέσεων. Ακόμα και να θέλει κανείς να το αγνοήσει, του το υπενθυμίζουν οι περιπολίες των Γάλλων στρατιωτών στο Παρίσι με πλήρη εξάρτυση.

Αυτές οι παρατηρήσεις δεν αφορούν μόνο τη Γαλλία, ωστόσο χαρακτηριστική της Γαλλίας είναι η αδυναμία να κάνει κάτι γι’ αυτές. Ακόμα και μικρής κλίμακας αλλαγές στα εργασιακά ή την παιδεία επιφέρουν μαζικές και παρατεταμένες διαδηλώσεις και απεργίες από τα σωματεία του δημοσίου. Στη Γαλλία τόσο η Αριστερά όσο και η Δεξιά είναι εξαιρετικά σκεπτικές απέναντι στον οικονομικό φιλελευθερισμό. Η Μαρίν Λεπέν κατακεραυνώνει το ελεύθερο εμπόριο και τον «αθέμιτο» ανταγωνισμό. Η ίδια η λέξη «φιλελεύθερος» αποτελεί πολιτική αυτοκτονία. Θα δούμε εάν ο Μακρόν μπορεί να αντέξει. Υπάρχει ευρεία δυσαρέσκεια, αλλά καμία αποδεκτή λύση.

Η κομματική δομή, πάντοτε αδύναμη στη Γαλλία, παλεύει να παραγάγει κοινή στρατηγική ή νέες γενιές πολιτικών. Τα προβλήματα χρηματοδότησης των κομμάτων έχουν προκαλέσει ατέλειωτα οικονομικά σκάνδαλα στα οποία τώρα εμπλέκεται ο Σαρκοζύ. Πολλοί πολιτικοί έχουν την αφετηρία τους στις τοπικές κυβερνήσεις και κατά μία έννοια αυτό είναι θετικό. Αλλά δημιουργεί φέουδα που παρέχουν απόρθητες εκλογικές βάσεις στα «μεγάλα ψάρια» και ύποπτες πηγές χρηματοδότησης. Παράδειγμα, ο Αλαίν Ζυπέ, δήμαρχος του Μπορντώ και, παρά την προχωρημένη ηλικία του και τις καταδίκες για διαφθορά, μέχρι πρόσφατα θεωρείτο ως το φαβορί για την προεδρία. Έχει σχολιάσει ότι μόνο ο θάνατος τερματίζει μια πολιτική σταδιοδρομία στη Γαλλία: μπορεί να αποδειχτεί αληθής.

«Καλύτερα ένας απατεώνας παρά ένας φασίστας»

Τα πολιτικά κόμματα παλεύουν να βρουν νέο κόσμο. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο χαρισματικός Μακρόν, εξαιρετικά νέος για τη γαλλική πολιτική, στα 39 δεν έχει αναλάβει ποτέ εκλεγμένο αξίωμα και συμμετέχει ως ανεξάρτητος, με δικό του κόμμα. Ωστόσο, η εισαγωγή εσωκομματικών εκλογών έχει απροσδόκητα οδηγήσει στην απόσυρση «μεγάλων ψαριών», όπως ο Ζυπέ, ο Σαρκοζί και ο πρώην σοσιαλιστής πρωθυπουργός Βαλς, του οποίου η ήττα σηματοδοτεί την «Κορμπυνοποίηση» του σοσιαλιστικού κόμματος υπό τον Μπενουά Αμόν, που δεν φαίνεται να έχει ελπίδες εκλογής.

Είναι, λοιπόν, σε κρίση η Γαλλία; Αυτή τη φορά οι ψηφοφόροι έχουν στ’ αλήθεια χάσει την πίστη τους στα παραδοσιακά κόμματα και βλέπουν την αλλαγή να έρχεται εκτός συστήματος. Τη βασική ενσάρκωση αυτής της αυταπάτης αποτελεί η Μαρίν Λεπέν. Το Εθνικό Μέτωπο συνεχίζει να κερδίζει έδαφος κυρίως προσελκύοντας δυσαρεστημένους ψηφοφόρους της εργατικής τάξης. Είναι πιθανότατα το μεγαλύτερο κόμμα της Γαλλίας με το ένα τρίτο της εκλογικής βάσης με το μέρος του.

Η Λεπέν, από το 2011 που ανέλαβε τα ηνία του κόμματος από τον πατέρα της, προσπαθεί να πείσει, ότι μολονότι ριζοσπαστικό, το κόμμα της δεν είναι πλέον «αντι-δημοκρατικό» και αποτελεί το ισχυρότερο ανάχωμα του δημοκρατικού κοσμοπολιτισμού απέναντι στο Ισλάμ. Το μήνυμα είναι ότι η ψήφος στη Λεπέν δεν αποτελεί προδοσία της δημοκρατικής κληρονομιάς που είναι τόσο σημαντική για την εικόνα της Γαλλίας για τον εαυτό της.

Μέρος της ατζέντας της αποτελεί η αποκήρυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως ξένης καπιταλιστικής συνωμοσίας. Η χώρα είναι πολύ πιο πολωμένη απ’ ό,τι η Βρετανία: πολλοί υποστηρίζουν ένθερμα την Ευρώπη, αλλά αντίστοιχα και πολλοί την απορρίπτουν σθεναρά. Αν το Brexit προκάλεσε κάποιες ήπιες διαμαρτυρίες μια προσπάθεια για έξοδο της Γαλλίας από την ΕΕ θα προκαλέσει χάος.

Η Λεπέν είναι πιθανόν να κερδίσει τον δεύτερο γύρο των εκλογών και είναι ακόμα πιο πιθανόν ότι θα ηγηθεί και του πρώτου γύρου στις 23 Απριλίου. Ο Φιγιόν υποτίθεται ότι θα μπορούσε να συσπειρώσει εναντίον της τους ήπιους συντηρητικούς και τους ήπιους σοσιαλιστές ψηφοφόρους και να την κερδίσει στον δεύτερο γύρο. Όμως το σκάνδαλο με τη γυναίκα του έχει προξενήσει μεγάλη ζημιά και μπορεί να τον καταστρέψει. Παρ’ ότι παραμένει μέχρι στιγμής στην κούρσα όλο και περισσότεροι ψηφοφόροι ζητούν την απόσυρσή του. Πόσοι άραγε αποστατούν προς τη Λεπέν;

Το Brexit και ο Τραμπ δημιούργησαν την αίσθηση ότι το αδιανόητο είναι πλέον εφικτό, κάτι που μπορεί να σπάσει το ταμπού της ψήφου υπέρ της. Όμως θα κινητοποιήσει και τους αντιπάλους της. Πολλοί μετριοπαθείς ψηφοφόροι «δεν θα αφήσουν τους φασίστες να κερδίσουν», κάτι που ίσως να ευνοήσει τον Μακρόν.

Ωστόσο, δεν αποκλείεται και καθολική νίκη της Λεπέν και αν η εκστρατεία του Μακρόν αντιμετωπίσει προβλήματα όλα τα σενάρια είναι ανοιχτά. Κάθε νέο σκάνδαλο και τρομοκρατική ενέργεια λειτουργούν υπέρ της. Εάν γίνει Πρόεδρος, η Γαλλία θα αντιμετωπίσει μια γνήσια κρίση, τη χειρότερη εδώ και μισό αιώνα. Θα υπάρξουν απεργίες και βίαιες συγκεντρώσεις από εκείνους που θα δουν τους εαυτούς τους ως υπερασπιστές της δημοκρατίας ενάντια στον φασισμό. Παραμένει ασαφές πώς θα μπορέσει να σχηματίσει βιώσιμη πλειοψηφία και κυβέρνηση. Οι συνέπειες για το ευρώ, την ΕΕ τη δυτική ασφάλεια θα είναι μεγάλες και οι διμερείς σχέσεις θα τεθούν σε κίνδυνο.

Πιο πιθανό, ωστόσο, είναι ένα τελείως διαφορετικό αουτσάιντερ, ο Εμμανουέλ Μακρόν, να κερδίσει τον δεύτερο γύρο. Αλλά τα προβλήματα της Γαλλίας δεν θα τελειώσουν. Η πιστή , φιλελεύθερη πολιτική του θα ξεσηκώσει έντονη αντιπολίτευση. Είναι η ορχήστρα ενός ανθρώπου και οι συστημικοί τόσο της Δεξιάς όσο και της Αριστεράς έχουν συμφέρον να αποτύχει. Ο ίδιος θα έχει εκλεγεί μόνο και μόνο ως εμπόδιο στη Λεπέν. Κατά πάσα πιθανότητα θα πάρει το μεγαλύτερο ποσοστό από ποτέ και θα συνεχίσει να εργάζεται για τις επόμενες εκλογές. Το σύνθημα σε αυτές τις εκλογές είναι ότι κανείς δεν ψηφίζει υπέρ κανενός. Όλοι ψηφίζουν κατά κάποιου.