4 Οκτωβρίου 1944: Οι αντάρτες του ΕΛΑΣ απελευθέρωνουν την Πάτρα

09.10.2021 / 13:36
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email
Share on print
0000

Το ξημέρωμα της 4ης Οκτώβρη 1944, οι καμπάνες στις εκκλησιές αναγγέλλουν τη λευτεριά, τη λύτρωση από το ναζιστικό ζυγό κατοχής. Η Πάτρα, είναι η πρώτη μεγάλη ελληνική πόλη, που είναι ελεύθερη.

Οι 850 αντάρτες του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (ΕΛΑΣ) και οι 200 Βρετανοί μετά από διήμερη μάχη καταφέρνουν να εκδιώξουν από τη πόλη τη Γερμανική φρουρά. Από τους 400 άνδρες 25 έχουν σκοτωθεί και άλλοι τόσοι είναι αιχμάλωτοι. Οι υπόλοιποι με πλωτά φεύγουν για τη Στερεά Ελλάδα από τις παραλίες του Ρίου και του Αγίου Ανδρέα.

Στις 11 περίπου το πρωί της ίδιας ημέρας, η 8η Ταξιαρχία και το 12ο Σύνταγμα του, μαζί με συμμαχικά βρετανικά στρατεύματα παρελαύνουν στους ελεύθερους πλέον δρόμους της Πάτρας και πλήθος κόσμου τους υποδέχεται ραίνοντάς τους με λουλούδια και τους αποθεώνει. 

Την επόμενη μέρα, Πέμπτη 5 Οκτωβρίου, καταφθάνει στην Πάτρα ο Πατρινός υπουργός της κυβέρνησης εθνικής ενότητας Παναγιώτης Κανελλόπουλος, όπως και ο αρχηγός του ΕΛΑΣ Άρης Βελουχιώτης. Ο κόσμος που βρισκόταν όλη την ημέρα στους δρόμους και τις πλατείες σχημάτισε αυθόρμητα συγκέντρωση κάτω από το αρχηγείο του ΕΑΜ από τον εξώστη του οποίου ο υπουργός απηύθυνε λόγο, διακοπτόμενος συχνά από ζητωκραυγές και λαϊκά συνθήματα όπως «Ζήτω ο Κανελλόπουλος», «Ζήτω η Κυβέρνηση», «Ζήτω ο ΕΛΑΣ και το ΕΑΜ», «Ζήτω ο Άρης».

Κανελλόπουλος: Επικεφαλής της αντίστασης το ΕΑΜ

Αποσπάσματα από τον λόγο του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, δημοσιεύει στο φύλλο της επομένης ο «Νεολόγος» των Πατρών. Ο αχαιός πολιτικός σε κλίμα ανάτασης και συγκίνησης, από το μπαλκόνι του αρχηγείου του ΕΑΜ, μεταξύ άλλων αναφέρει τα εξής: «Είμαι ευτυχής που κατόπιν μακράς απουσίας, επανήλθον εις το έδαφος της αγαπημένης μου πατρίδος, ελευθερωμένης πλέον. Ξαναγεννιέμαι. Είμαι βαθύτατα συγκινημένος από΄την υποδοχήν που μου εκάματε. Είμαι ευτυχής που, πρώτος εγώ από τους συναδέλφους μου εις την Εθνική μας Κυβέρνησιν, επάτησα το πόδι μου εις την ελευθέραν Πελοπόννησον. (Φωναί: Γειά σου, καμάρι της Πάτρας! Να μας ζήσης!).

Σου φέρνω, λαέ των Πατρών και της Αχαΐας, εκ μέρους της Κυβερνήσεώς μας, Κυβερνήσεως εθνικής, που περιλαμβάνει όλα τα κόμματα, όλες τις τάξεις και όλες τις οργανώσεις αντιστάσεως με επί κεφαλής από όλες το ΕΑΜ. (Φωναί ρυθμικαί: ΕΑΜ! ΕΑΜ!)».

[…] Κατόπιν ο κ. Κανελλόπουλος ωμίλησε με θαυμασμόν δια την επίσκεψίν του εις το στρατηγείον του θρυλικού Άρη (Βελουχιώτη), διοικητού της 3ης Μεραρχίας, ο οποίος αφίκετο επίσης εις την πόλιν μας, κατέληξε δε ως εξής απευθυνόμενος προς τον λαόν:

[…] Όπως είπα και μια κρίσιμον στιγμήν, όταν η Τρίπολις ήτο πολιορκημένη, ευρισκόμενος εις το στρατηγείον του φίλου μου και συναγωνιστού Άρη Βελουχιώτη, όπως είχαν την μεγάλην ευτυχίαν, εις μίαν στιγμήν μυσταγωγίας, επαναλαμβάνω σήμερα: Τα μάτια μας είναι στηλωμένα επάνω εις την καρδιά σας. Και οι θυσίαι σας, οι πόνοι σας, αι αξιώσεις σας αποτελεούν πηγήν, την πηγήν των σκέψεών μας, από την οποίαν θα αρυσθώμεν θέλησιν δια να προχωρήσωμεν, με την βεβαιότητα ότι θα βοηθήσετε την Κυβέρνησιν δια να ημπορέση και αυτή να σας βοηθήση. Με αυτή την βεβαιότητα σας καλώ να φωνάξωμεν όλοι:

– Ζήτω η ενότης της Πατρίδος.

– Ζήτω η Ελλάδα μας, παιδιά.»

Ο λόγος του στρατηγού Άρη Βελουχιώτη

Ο «Νεολόγος» των Πατρών στο φύλλο της 6ης Οκτωβρίου 1944, δημοσιεύει το λόγο του Άρη Βελουχιώτη από τον εξώστη του αρχηγείου του ΕΑΜ, προς τους συγκεντρωμένους Πατρινούς, ως εξής:

«Ενεφανίσθη κατόπιν εις τον εξώστην ο στρατηγός (της ιεραρχίας των καπεταναίων) Άρης, κοντού αναστήματος, με μαύρον βελούδινον σκούφον και μαύρην μακράν γενειάδα. Η εμφάνισίς του προεκάλεσε φρενιτιώδεις εκδηλώσεις. Όταν αποκατεστάθη η ησυχία, ο Άρης, επίσης διακοπτόμενος από ζητωκραυγάς και χειροκροτήματα, εχαιρέτησεν τον λαόν των Πατρών δια την απελευθέρωσίν του από την Γερμανικήν κατοχήν και από την βίαν του Κουρκουλάκου. Ομιλών δια τα τάγματα ασφαλείας είπεν:

– Από την πρώτη στιγμή προσεπάθησα να τους δώσω να εννοήσουν ότι η στάσις των ήταν αντεθνική. Αυτοί όμως είχαν πάρει την απόφασί τους να μείνουν μέχρι τέλους πιστοί στους Γερμανούς. Δυστυχώς, υπάρχουν πόλεις Ελληνικές που θρηνούν θύματα, όχι του αγώνος  εναντίον των κατακτητών, αλλά του αγώνος εναντίον ανθρώπων που μόνον το όνομα είχαν ελληνικό. Είμαι ευτυχής γιατί στην Πάτρα, αν έχουμε θύματα, τα έχουμε στην πόλη εναντίον του κατακτητού. Και τούτο , γιατί οι ανθέλληνες των Ταγμάτων Ασφαλείας με τον γερμανό Κουρκουλάκο, δέχθηκαν την τελευταία στιγμή να παραδοθούν στους Συμμάχους.   Επανειλημμένως τους είχα προτείνει και μάλιστα στην τελευταία μου επιστολή τους έλεγα ότι δεν είνε Έλληνες αν έστω και την τελευταία στιγμή δεν βγουν από την Πάτρα για να κτυπήσουν τους Γερμανούς. Είχαν όμως αναλάβει υποχρεώσεις και απεδείχθη ότι ο Κουρκουλάκος ήταν συνταγματάρχης του γερμανικού στρατού».

Η απάντηση στις συκοφαντίες των ταγματασφαλιτών

Στη συνέχεια της ομιλία του, ο αρχικαπετάνιος του ΕΛΑΣ Άρης Βελουχιώτης απαντά στις συκοφαντίες που διακινούσαν εκείνη την περίοδο οι δυνάμεις των ταγμάτων ασφαλείας και οι δοσίλογοι – συνεργάτες των Ναζί και αναφέρεται στη στάση που θα τηρήσουν οι δυνάμεις του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ, οι οποίες απελευθέρωσαν την Πάτρα, ως εξής:

«Η συκοφαντία είναι τώρα συντρίμμια στα πόδια σου, λαέ των Πατρών. Από την αρχή της συγκροτήσεως του ΕΑΜ και από την έξοδο των πρώτων ανταρτών στο βουνό, η συκοφαντία στράφηκε ιδιαίτερα εναντίον του προσώπου ημών. Μας είπαν ληστάς, αγύρτας, μας είπαν κλέφτες, αντεθνικά στοιχεία. Οι δήθεν υπερπατριώται, αλλά στην πραγματικότητα πατριδοκάπηλοι, μας είπαν ότι θέλουμε να παραδώσουμε τμήματα της επικρατείας στους Βούλγαρους και δεν ξέρω ποιους άλλους. Τώρα η συκοφαντία είναι συντρίμμια. Η στάση του ΕΑΜ είναι παραδειγματική στην πόλι. Σεβόμεθα περισσότερο από τον καθέναν την τιμήν, την περιουσία και τις ελευθερίες του λαού και γι’ αυτές ακριβώς αγωνιζόμαστε.

Μας συκοφάντησαν ότι θα σφάξουμε και θα κρεουργήσουμε. Οι εκ συνειδήσεως άθρησκοι μας συκοφάντησαν ότι θα γκρεμίσουμε τις εκκλησίες, οι από συνήθεια άτιμοι κατηγορούν εμάς ότι θα σπιλώσουμε την ελληνική τιμή. Οι πατριδοκάπηλοι, που βλέπουν την πατρίδα μονάχα με πρίσμα το πορτοφόλι τους και που παρέδωκαν την πατρίδα μας στον εχθρό, κατηγόρησαν εμάς που από τρία ολόκληρα χρόνια με τα αντάρτικα στην Μακεδονία και Θράκη μαχόμεθα κατά των βουλγάρων.

Μας κατηγόρησαν ακόμη, οι άνθρωποι που διέλυσαν την οικογένεια, την ιερή ελληνική οικογένεια, ότι θα την διαλύσουμε εμείς. Μας κατηγόρησαν… και τι άλλο  δεν μας κατηγόρησαν! Αλλά την στιγμή που ο ΕΛΑΣ, ελευθερωτής έρχεται σ’ επαφή με τον λαό, η συκοφαντία σωριάζεται σε συντρίμμια».

Η αναγνώριση της λαϊκής κυριαρχίας

Στη συνέχεια της εμπνευσμένης ομιλίας του, ο Άρης Βελουχιώτης δίνει στο πολιτικό στίγμα για την «επόμενη ημέρα» και το πώς θα ήθελε να κινηθεί το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ στην ελεύθερη Ελλάδα.

Όπως γράφει ο «Νεολόγος» των Πατρών: «Κατόπιν ο στρατηγός Άρης ωμίλησε δια την απελευθέρωσιν των Πατρών και την αναγνώρισιν της λαϊκής κυριαρχίας, με απτόν παράδειγμα την εγκατάστασιν του δημάρχου συναγωνιστού Βασιλ. Ρούφου.

– Ως τα σήμερα, εσυνέχισεν, ο ΕΛΑΣ απετέλεσε στα χέρια του ΕΑΜ και της ΠΕΕΑ τον μοχό για την γρήγορη απελευθέρωση της πατρίδας μας. Σήμερα ο ΕΛΑΣ στα χέρια της εθνικής μας Κυβέρνησης θ’ αποτελέση την εγγύηση, την πιο δυνατή και τρανή, ότι θα συνεχισθή ο πόλεμος για την συντριβή του φασισμού και έξω από τα σύνορα της Ελλάδας, στο πλευρό των μεγάλων μας Συμμάχων. Ο ΕΛΑΣ στα χέρια της Κυβέρνησης αποτελεί την πιο τρανή εγγύηση ότι θα διασφαλισθούν οι κατακτήσεις και οι ελευθερίες του λαού, μέσα σ’ ένα πολίτευμα που θ’ αρέση του λαού μας. Ο λαός έχει προοδεύσει αρκετά. Ίσως στις πόλεις να ξέρουν λίγα πράγματα για τον μόχθο και τον αγώνα μας, γιατί στην ψυχή και τα μάτια σας είχαν οι συκοφάντες απλώσει μια μαύρη σκέπη. Δεν σας υποσχόμεθα τίποτε. Ζητούμε την μεγαλύτερη συμμετοχή στο έργον της εθνικής μας κυβέρνησης για την αποκατάσταση της πλήρους ελευθερίας της Ελλάδας, εθνικής και κοινωνικής. Δεν θα σας δώσουμε τίποτε. Ό,τι πάρετε , θα το πάρετε μόνοι σας, με την γροθιά σας. Ο Ελληνικός λαός αρκετά έχει συκοφαντηθή και αρκετά έχει γίνει καρικατούρα με γκλίτσα και τσαρούχια στις γελοιογραφίες των ξέρων περιοδικών. Ο Ελληνικός λαός, που άδραξε την ανθρωπότητα και την έβγαλε από το σκοτάδι, έχει σήμερα την ζωτικότητα να ξανοίξη νέους δρόμους. Ο Ελληνικός λαός θα κερδίση ό,τι κερδίση μονάχα χάρις στην πάλη και το ακατάβλητο ψυχικό του σθένος. Εγώ σας δίνω μια διαβεβαίωση, ότι θα εξακολουθήσουμε τον αγώνα πλάι στους μεγάλους μας Συμμάχους και δεν θ’ αφήσουμε το όπλο μέχρι τέλους, αν δεν ιδούμε την Ελλάδα μας ξανά ευτυχισμένη και μεγάλη. Έχουμε πεποίθηση ότι ο λαός έχει αρκετά πειραματισθή κατά τα τελευταία χρόνια και ότι θ’ ακολουθήση γραμμές τέτοιες, ώστε να βγη νικητής εις το τέλος. Η εθνική μας κυβέρνηση έχει χαράξει τη γραμμή για τη λύση όλων των προβλημάτων με την λαϊκή κυριαρχία. Προσέξετε! Ίσως βρεθούν πάλι άνθρωποι, που δεν μετέσχον στον εθνικό μας αγώνα, που συνεργάσθηκαν με τους Γερμανούς για να θησαυρίσουν, λαοπλάνοι εκ φύσεως, που θα θελήσουν ακόμη μια φορά να σας εξαπατήσουν. Η Ελλάδα μας δεινοπάθησε στην τετραετία του Μεταξά. Ας μην ξανάρθουν τέτοιες τετραετίες. Σε καμμιά περίπτωση, στην ιστορία δεν υπάρχει ούτε ένα παράδειγμα λαών που προώδευσαν κάτω από καθεστώς αντιδραστικό, αντιλαϊκό. Η αρχαία Ελλάδα έλαμψε και ήκμασε με λαοκρατικό καθεστώς».

Με το όπλο στο χέρι

Στο τέλος της ομιλίας του στην Πάτρα, ο στρατηγός του ΕΛΑΣ Άρης Βελουχιώτης, στέλνει ένα σαφέστατο μήνυμα ότι ο αντάρτικος στρατός είναι «παρών».  Όπως γράφει ο «Νεολόγος» των Πατρών:

«Και ο στρατηγός Άρης ετερμάτισε τον λόγον του ω εξής:

– Είμαι βέβαιιος ότι την γραμμή αυτή θ’ ακολουθήσετε. Και όπως εγνωρίσατε τον ΕΛΑΣ να πολεμάη για την απελευθέρωση, θα τον εύρετε πάντοτε έτοιμο, με το όπλο στο χέρι, να υπερασπίση τα συμφέροντα τα δικά σας. Με την πεποίθηση ότι τέτοιον δρόμο θ’ ακολουθήσετε, σας καλώ να φωνάξουμε όλοι μαζύ:

– Ζήτω ο ηρωϊκός και πολυβασανισμένος λαός του Μωρηά!

– Ζήτω η Εθνική μας κυβέρνηση!

– Ζήτωσαν οι μεγάλοι μας Σύμμαχοι!

– Ζήτωσαν τα πρωτοπόρα κόμματα, που συνεπήξαν την νέα «Φιλική Εταιρεία», το ΕΑΜ!

– Ζήτω το πιο πρωτοπόρο, αλλά κατατρεγμένο και συκοφαντημένο Κομμουνιστικό κόμμα!

Ενθουσιώδεις εκδηλώσεις εκάλυψαν το τέλος του λόγου Άρη…».

  • Επιμέλεια: Φάνης Βγενόπουλος
  • Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Νεολόγος” των Πατρών

Ακολουθήστε το dete.gr στο Google News

Ακολουθήστε μας στο Google News απο τον υπολογιστή αλλά και από την εφαρμογή Google News του κινητού σας.

Σχετικά Άρθρα

ροή ειδήσεων

trending

πρωτοσέλιδα