Παρασκευή, 4.12.2020, 8:22 μμ

Αρχαία Ελίκη: Άγρια κόντρα –Τριάντα χρόνια… η ίδια ιστορία

06.09.2020 / 9:07
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email
Share on print
Elikh-xarths

Αντί προλόγου θα δημοσιεύσουμε ένα απόσπασμα από προ ημερών κείμενο του καθηγητή Πάνου Παναγόπουλου, διδάκτορα του Πανεπιστημίου της Σορβόνης: «Διαβάζουμε oλοένα και πιο συχνά-πυκνά ιδίως στον ημερήσιο τύπο: “Θρασύτατη ληστεία μέρα μεσημέρι στο υποκατάστημα της τάδε τράπεζας π.χ. στο Περιστέρι, ή στο δείνα super market στην Ηγουμενίτσα”, φυσικά από κοινούς ποινικούς εγκληματίες.
Αλλά δεν θα περίμενε κανείς να συμβαίνει κάτι ανάλογο με τα θέματα της πνευματικής ιδιοκτησίας, τόσο καραμπινάτα και τόσο διαφανή, από επιστήμονες θεωρητικής μάλιστα κατεύθυνσης (Αρχαιολόγους(!) Δημόσιους Λειτουργούς) που θα όφειλαν μάλλον να διδάσκουν ήθος.
Ποτέ δεν διανοήθηκα ότι θα μπορούσε να συμβεί κάτι τέτοιο τουλάχιστον στις ημέρες τις δικές μου, με δεδομένο πως διανύω την ένατη δεκαετία της ζωής μου.
Πίστευα/νόμιζα, μέχρι σήμερα (το νόμισμά μου απεδείχθη τελικά κάλπικο),ότι τόσο η αφεντιά μου, όσο και οι συνομήλικοί μου, σίγουρα θα γλυτώναμε από τον επερχόμενο ηθικό ορυμαγδό που είχα προβλέψει και που με πολλούς τρόπους έχω κατά το παρελθόν επισημάνει.
Όμως οι ιλιγγιώδεις ταχύτητες των οσημέραι παγκόσμιων εξελίξεων, όπως όλα δείχνουν, δεν επιτρέπουν οριστικές εξαιρέσεις για ΚΑΝΕΝΑΝ.
Συγκεκριμένα, τα κατορθώματα των όποιων και όσων αναμεμειγμένων στο κατ’ εμέ ιδιώνυμο αυτό σκάνδαλο περί την ανακάλυψη της Αρχαίας Ελίκης έχουν ως εξής:
Είναι γνωστό σε όλους εμάς τους Αιγιαλείς ότι με πρωτοβουλία της Αιγιώτισσας αρχαιολόγου Ντόρας Κατσωνοπούλου και του αμερικανού επιστήμονα Steven Soter, αμφοτέρων διδακτόρων του Πανεπιστημίου Cornell των ΗΠΑ, ξεκίνησε από 30ετίας η πιο οργανωμένη επιστημονική προσπάθεια που έγινε ποτέ για την ανεύρεση της Αρχαίας Ελίκης.
Ως εκ της ιδιότητάς μου (εκείνα τα χρόνια ήμουν πρόεδρος και στη συνέχεια επίτιμος πρόεδρος της “Ομοσπονδίας Οικολογικών Οργανώσεων του Κορινθιακού Κόλπου”) παρακολούθησα ο ίδιος τις έρευνες, αρχικά τις γεωτρήσεις, τις γεωφυσικές έρευνες και τις ανασκαφές.
Κάποιοι κρατικοί αρχαιολόγοι, σε θέσεις προϊσταμένων της Εφορείας της Πάτρας ειρωνεύονταν τότε τις έρευνες λέγοντας ότι οι επιστήμονες «με τις γεωτρήσεις θα βρουν σίγουρα νερό»,
αλλά διαψεύδοντάς τους οι σοβαροί ερευνητές και η ομάδα τους, κατέληξαν να βρουν την Αρχαία Ελίκη. Αρχαίοι τάφοι, κτίρια, δρόμοι, δωμάτια με αγγεία, λυχνάρια, εργαλεία, νομίσματα και άλλα ευρήματα, έρχονταν στο φως με την εργασία των αφοσιωμένων υπηρετών της επιστήμης και όσοι (όχι λίγοι) παρακολουθούσαμε, θαυμάζαμε την επιμονή, την υπομονή και κυρίως την μεθοδικότητά τους.
Και τώρα ξαφνικά, με περισσό θράσος και πολλή μικροψυχία, εμφανίζονται άγνωστοι σε εμάς Αρχαιολόγοι Δημόσιοι Υπάλληλοι, που δεν τους είδαμε ποτέ όλα αυτά τα 30 χρόνια να κάνουν οτιδήποτε, και μας λένε ότι βρήκαν την Αρχαία Ελίκη»!
Κάπως έτσι έχει το θέμα. Και η κόντρα των αρχαιολόγων για τις έρευνες για την βυθισμένη πολιτεία της Αιγιάλειας καλά κρατεί! Και ενώ όλοι γνωρίζαμε πως…. Αρχαία Ελίκη=Ντόρα Κατσωνοπούλου, ξαφνικά βλέπουν το φως της δημοσιότητας ρεπορτάζ και γραφήματα (όπως αυτό των Νέων)για ανακαλύψεις της Αρχαίας Ελίκης από άλλους αρχαιολόγους. Εγραφαν: «Διαφορετικές χρονολογικές φάσεις του λατρευτικού κέντρου της αρχαίας αχαϊκής πόλης Ελίκης, που καταστράφηκε από σεισμό το 375π.Χ., αποκαλύπτουν τα σημαντικά ευρήματα που ήρθαν στο φως κατά τη διάρκεια της συστηματικής αρχαιολογικής έρευνας στο ιερό του Ελικωνίου Ποσειδώνα των Γεωμετρικών και Αρχαϊκών Χρόνων στα Νικολέικα Αιγιάλειας, 7,5 χλμ. ανατολικά της σύγχρονης πόλης του Αιγίου.
Στη θέση έχει ανασκαφεί ένας αψιδωτός γεωμετρικός ναός του710-700 π.Χ., ένας πλίνθινος βωμός του 760-750 π.Χ., που ήταν το κέντρο της λατρείας πριν από την κατασκευή του αψιδωτού ναού, καθώς και η κεράμωση από έναν μεταγενέστερο ναό του 550 π.Χ.
Η έρευνα διεξάγεται στο πλαίσιο του διετούς ερευνητικού προγράμματος της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, υπό τη διεύθυνση της Δρ Ερωφίλης Κόλια, προϊσταμένης της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηλείας, και της Δρ Αναστασίας Γκαδόλου, προϊσταμένης του τμήματος Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιολογικών Χώρων και Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού.
Στόχος του προγράμματος είναι η διερεύνηση των διαφόρων φάσεων του σημαντικού αυτού λατρευτικού κέντρου της αρχαίας Ελίκης, καθώς και των κοινωνικοπολιτικών χαρακτηριστικών της κοινωνίας της εποχής μέσα από τη μελέτη των αρχιτεκτονικών καταλοίπων και των προσφορών προς τη λατρευόμενη θεότητα.
Η εργαστηριακή μελέτη των παραπάνω μεταλλίνων και δομικών στοιχείων, που θα πραγματοποιηθεί σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, αναμένεται να διαλευκάνει πτυχές της τεχνολογίας της εποχής. Το παραπάνω σε συνδυασμό με τη μελέτη των οστών ζώων από εξειδικευμένο ζωοαρχαιολόγο (Ελένη Ψαθή)και τη μελέτη των υπολειμμάτων καρπών και άλλων οργανικών στοιχείων που προήλθαν από την επίπλευση των χωμάτων της ανασκαφής από εξειδικευμένους αρχαιοβοτανολόγους (την καθηγήτρια Εύη Μαργαρίτη και την υποψήφια διδάκτορα ΚυριακήΤσίρτση), καταδεικνύουν τη διεπιστημονικότητα της συγκεκριμένης αρχαιολογικής έρευνας, αναγκαία για τη συλλογή όσων περισσότερων επιστημονικών στοιχείων είναι δυνατό, ώστε να μελετηθεί η αρχαία κοινωνία που ίδρυσε και λειτούργησε το σημαντικό αυτό λατρευτικό και θρησκευτικό κέντρο. Η σχεδιαστική και φωτογραμμετρική αποτύπωση όλων των ανασκαφικών στρωμάτων πραγματοποιήθηκε από τον αρχιτέκτονα Βαγγέλη Μαλκάκη.
Στη φετινή ανασκαφική έρευνα συμμετείχαν οι αρχαιολόγοι και ο πολιτικός μηχανικός του ΥΠΠΟΑ, Γεωργία Ήβου, Παναγιώτα Σκιαδοπούλου, Σωτηρία Στουγγιώτη, Αριστέα Δημητρίου, Βασιλική Παπαγιάννη και Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος, καθώς και απόφοιτοι και φοιτητές του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και του τμήματος Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Πατρών»!
Το «φάουλ» του υπουργείου

Το γεγονός της κόντρας αλλά και του «φάουλ» του υπουργείου, αποτυπώνει με τον καλύτερο τρόπο ο δημοσιογράφος Ανδρέας Βρης, ο οποίος έχει ασχοληθεί εδώ και δεκαετίες με τις έρευνες της Ντόρας Κατσωνοπούλου. Αναφέρει τα εξής: «Η πρόσφατη ανακοίνωση του ΥΠΠΟ (και πάλι συγχαρητήρια στις δύο κυρίες αρχαιολόγους) δείχνει-καθόλου περιέργως και ανεξήγητα για όσους γνωρίζουν πρόσωπα και πράγματα-να επιμένει να αγνοεί τι έχει συντελεστεί ερευνητικά 30 χρόνια μέχρι τώρα και χωρίς να κρατά ούτε τα στοιχειώδη δεοντολογικά και επιστημονικά προσχήματα, μοιάζει να φορά ωμά παρωπίδες ή καιμάσκα που είναι της μόδας.
Τυχαίο; Κάθε άλλο. Πρόκειται για αποκάλυψη της προέκτασης και συνέχειας μιας εμπαθούς και μεθοδευμένης πάγιας τακτικής παρεμπόδισης, παράκαμψης και υποβάθμισης του έργου και των επιτευγμάτων της Ντόρας Κ. μικροπαραγοντισμό, μικροψυχία και ενδοεπιστημονική μικρότητα που δεν ταιριάζει σε ανθρώπους του πολιτισμού… φέρνει στο φως αυτή η συμπεριφορά διά χειρός Υπουργείου.
Όμως στο ίδιο μήκος κύματος με απορία και λύπη είδαμε ότι ευθυγραμμίστηκε, για προφανείς λόγους ή από κακή πληροφόρηση και ο περιφερειάρχης αν και αυτό δενμπορεί να αποτελεί δικαιολογία.
Διαφορετικά δεν εξηγούνται οι πανηγυρικές δηλώσεις για τις πρόσφατες ανασκαφές περί «μνημείου διεθνούς ακτινοβολίας και πρόκλησης ανάδειξης της Αρχαίας Ελίκης» εδώ και πίσω, σαν να ανακαλύψαμε πάλι την Αμερική, αποφεύγοντας επιμελώς να αναφέρει τι έχει γίνει μέχρι τώρα και αφήνοντας να εννοηθεί ότι το όλο θέμα αρχίζει και τελειώνει μόνο με τις πρόσφατες ανασκαφές. Κρίμα. Γιατί πιστεύουμε ακράδαντα ότι διακατέχεται από ανοικτούς ορίζοντες. Κρίμα δηλαδή γιατί είναι τουλάχιστον άδικο να αγνοείται, με την ευκαιρία, τόσο κραυγαλέα ένα εξαιρετικό και σπουδαίο έργο στην Περιφέρεια, έργο το οποίο πρώτος θα έπρεπε να γνωρίζει και να υπερασπίζεται μαζί βέβαια με κάθε άλλη προσπάθεια για τον ίδιο σκοπό. Μια επί τόπου επίσκεψη στα μέχρι τώρα ευρήματα από τις έρευνες της Επιστημονικής Ομάδας Κατσωνοπούλου ίσως τον πείσει, ή ας μεταβεί κάποιος συνεργάτης του, να διαπιστώσει επί τόπου τι συμβαίνει».

Άμεση η αντίδραση της Εταιρείας Φίλων Αρχαία Ελίκης

Στο μεταξύ, την έντονη αντίδραση της Εταιρείας Φίλων Αρχαία Ελίκης, προκάλεσε σωρεία δημοσιευμάτων, με τα οποία επιχειρείται να δημιουργηθεί η εντύπωση, πως η ανακάλυψη της Αρχαίας Ελίκης και σημαντικών ευρημάτων είναι υπόθεση ερευνών των τελευταίων2 χρόνων. Σε ανακοίνωσή της ΕΦΑΕΛ αναφέρει τα εξής:
«Σε πλήθος δημοσιευμάτων τελευταία, με αφορμή πρόσφατη ανακοίνωση του ΥΠΠΟΑ για την Αρχαία Ελίκη, υπήρξε αναπαραγωγή πολλών ανακριβειών σχετικά μετην προ πολλών ετών ανακάλυψη της αρχαίας πόλης, προκαλώντας σύγχυση και απορία στο ευρύ κοινό.
Για την σωστή και αντικειμενική ενημέρωση και την αποκατάσταση της αλήθειας αναφορικά με το θέμα, το ΔΣ της ΕΦΑΕΛ θεωρεί αναγκαίες τις παρακάτω επισημάνσεις .
1.Η Αρχαία Ελίκη αναζητήθηκε με σοβαρό επιστημονικό τρόπο για πρώτη φορά από τον αείμνηστο γνωστό αρχαιολόγο Σπύρο Μαρινάτο μεταξύ των ετών1950-1970, χωρίς συγκεκριμένη κατάληξη. Μετά από μεγάλο διάστημα απραξίας και παντελούς έλλειψης ενδιαφέροντος από κρατικούς αρχαιολόγους, ξεκίνησε από το 1988 κ.ε. νέα επιστημονική προσπάθεια διεθνούς εμβέλειας για την ανεύρεση της αρχαίας πόλης, κατόπιν πρωτοβουλίας της Αιγιώτισσας αρχαιολόγου Ντόρας Κατσωνοπούλου, Δρος του ΠανεπιστημίουCornellτων ΗΠΑ από κοινού με τον γνωστό αμερικανό επιστήμονα του ιδίου Πανεπιστημίου Steven Soter και ειδικούς επιστήμονες από ιδρύματα της χώρας μας (Πανεπιστήμιο Πατρών, Δημόκριτος, ΕΚΘΕ, Ακαδημία Αθηνών, Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης).
2.Ειδικότερα, η ουσιαστική ερμηνεία του αναφερόμενου από τον αρχαίο συγγραφέα Ερατοσθένη πόρου από την Ντόρα Κατσωνοπούλου ως λιμνοθάλασσας και όχι ως Κορινθιακού κόλπου όπως λανθασμένα πιστευόταν στο παρελθόν (βλ. σχετικό άρθρο της στο περιοδικό ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ, 1995),έστρεψε τις έρευνες στην ξηρά ήδη από το 1991, με πρωτοποριακή εφαρμογή των γεωεπιστημών στην αρχαιολογία. Πολύ σύντομα, εντός της α’ δεκαετίας των ερευνών, η επιστημονική ομάδα απέδειξε ότι η αρχαία Ελίκη βρίσκεται σήμερα θαμμένη στην παραλιακή πεδιάδα μεταξύ των ποταμών Σελινούντα-Κερυνίτη-Βουραϊκού, σε απόσταση 7 περίπου χλμ από το Αίγιον, όπως και οιαρχαίες πηγές παραδίδουν.
3.Οι ανασκαφικές δοκιμαστικές έρευνες που ακολούθησαν το 2000 προς επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων των γεωαρχαιολογικών ερευνών που προηγήθηκαν, απέδειξαν την απόλυτη επιτυχία του προγράμματος φέρνοντας στο φως άγνωστες θαμμένες αρχαιότητες στην πεδιάδα, για πρώτη φορά στην ιστορία των ερευνών για την πιο σημαντική αρχαία πόλη της Αχαΐας.
Από το2003 κ.ε. οι γεωαρχαιολογικές και ανασκαφικές έρευνες, υπό την αιγίδα του Τμήματος Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Πατρών σε συνεργασία με την ΕΦΑΕΛ(Ερευνητικό Πρόγραμμα Αρχαίας Ελίκης), στο πλαίσιο 5ετών προγραμμάτων, έφεραν στο φως πλούσια ευρήματα από όλες τις χρονολογικές φάσεις της αρχαίας πόλης από την 3ηχιλιετία π.Χ. μέχρι την ύστερη αρχαιότητα ακόμη καιτην ύστερη βυζαντινή περίοδο.
Ταυτόχρονα, οι παράλληλες συστηματικές σεισμολογικές έρευνες και μελέτες του Τμήματος Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Πατρών έχουν πλήρως διαφωτίσει το σεισμικό συμβάν του 373π.Χ. και τις συνέπειές του στην ιστορία της αρχαίας πόλης.
4.Η πρόσφατη σωστική ανασκαφή αρχαιολόγων του ΥΠΠΟΑ στην περιοχή της Αρχαίας Ελίκης, με αφορμή την τυχαία ανεύρεση αρχαίων σε ιδιωτικό ακίνητο στα Νικολαίικα στο πλαίσιο οικοδομικών εργασιών από τον ιδιοκτήτη, δεκαετίες μετά τον επιτυχή εντοπισμό της πόλης στην ξηρά από την ερευνητική ομάδα, έχει επιβεβαιωτικό και μόνον χαρακτήρα του ήδη επιτευχθέντος εντοπισμού, χάρη στον οποίο προσφέρεται η δυνατότητα ένταξης και αυτού του ευρήματος στην περιοχή Αρχαίας Ελίκης. Έχει σημασία να αναφερθεί ότι το συγκεκριμένο ακίνητο είναι όμορο ακινήτου στα Νικολαίικα, όπου η ερευνητική ομάδα έχει από ετών πραγματοποιήσει ανασκαφική και γεωαρχαιολογική έρευνα, με πολύ σημαντικά ευρήματα.
5.Παρόλα αυτά, εντυπωσιάζει το γεγονός ότι μόλις το θέρος 2020 έγινε αντιληπτή η ανακάλυψη της Αρχαίας Ελίκης από το ΥΠΠΟΑ, αφενός με την απόκρυψη του προηγηθέντος έργου 30 χρόνων της ερευνητικής ομάδας που το ίδιο το ΥΠΠΟΑ επόπτευσε, και αφετέρου με την παρουσίαση ετεροχρονισμένα της ήδη γενομένης από δεκαετιών ανακάλυψης ως δήθεν σημερινής που προέκυψε με την σωστική ανασκαφή μιας και μόνον 2ετίας (!), και ενώ αναιτιολόγητα και καθόλου τυχαία έχει επιβληθεί διακοπή συνέχισης των ανασκαφών της ομάδας Κατσωνοπούλου σε θέσεις με σημαντικά ευρήματα από την Αρχαία Ελίκη!
6.Το δύσκολο έργο του εντοπισμού της Αρχαίας Ελίκης που κατόρθωσε να επιλύσει η ερευνητική ομάδα Κατσωνοπούλου, υπήρξε αποτέλεσμα πολύχρονης και επίπονης διεπιστημονικής έρευνας, από την οποία προέκυψαν δεκάδες διεθνείς δημοσιεύσεις της ομάδας,4 τόμοι Πρακτικών των 4 ειδικών Διεθνών Συνεδρίων που οργανώθηκαν και πραγματοποιήθηκαν στην Αιγιάλεια από την Εταιρεία μας μεταξύ των ετών 1995 και 2013, πλήθος δημοσιευμάτων του ελληνικού και διεθνούς τύπου και σειρά ντοκιμαντέρ από το Discovery Channel, το History Channel, με κορυφαίο το ωριαίο επιστημονικό ντοκιμαντέρ του BBC (2001).
Σήμερα, η ερευνητική ομάδα έχει προχωρήσει την έρευναπέρα από την ίδια την ανακάλυψη σε έρευνες και μελέτες της κοινωνικοπολιτικής και γεωμορφολογικής ιστορίας της Αρχαίας Ελίκης, σε σχέση με τα καταστροφικά φαινόμενα και την σημασία τους για την σημερινή θωράκιση της περιοχής και των κατοίκων της έναντι ανάλογων φαινομένων.
Η ανακάλυψη της Αρχαίας Ελίκης από την ερευνητική ομάδα Κατσωνοπούλου, έχει αναγνωριστεί διεθνώς ήδη από το έτος 1999,όταν ο κορυφαίος Καθηγητής Γεωαρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Καίμπριτζ,TjeervanAndel, έκανε την συγχαρητήρια δήλωση γι’ αυτήν τη μεγάλη επιστημονική επιτυχία. Είναι καιρός να το αντιληφθεί μετά από 21 χρόνια και το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού!».

Σχετικά Άρθρα

ροή ειδήσεων

trending

πρωτοσέλιδα