Ιστορίες χωρίς τίτλο: Τα λόγια και τα χρόνια τα χαμένα… | dete

Ιστορίες χωρίς τίτλο: Τα λόγια και τα χρόνια τα χαμένα…

To χρονογράφημα του Θανάση Κούστα από την εφημερίδα "7 Μέρες Ενημέρωση" που κυκλοφορεί κάθε Τετάρτη

Πρίν λίγες ημέρες, δέχθηκα μια πρόσκληση από την φίλη Μαρία Μανουσάκη, να παραστώ στην παρουσίαση του νέου βιβλίου του Σπύρου Πετρουλάκη που φέρει τον τίτλο «ΣΑΣΜΟΣ». Είναι απολύτως βέβαιο πως το βιβλίο θα είναι απόλυτα ενδιαφέρον, αν η γραφή του συγγραφέα έχει τον ίδιο ταπεραμέντο που έχει και ο προφορικός του λόγος αλλά και η αμεσότητα στην επικοινωνία με τους ανθρώπους….

Εκτός από τις ρακές που μας κέρασε, η βραδιά είχε και άλλες εκπλήξεις και μια από αυτές ήταν η θαυμάσια ερμηνεία του φίλου Αργύρη Μανιάτη που παρέα με την κιθάρα του, μας τραγούδησε «Τα λόγια και τα χρόνια τα χαμένα»…

Και εγώ σιγοψιθύριζα μαζί του, όλους τους στίχους, καθώς μου ήλθαν μόνοι τους στα χείλη και  με έφεραν πολλά χρόνια πίσω, τον χειμώνα του 1973 στην Πλάκα. Πρωτοετής φοιτητής με την παρέα μας, συχνά περνάγαμε τα Σαββατόβραδα στην μπουάτ «ΛΗΔΡΑ» του Γιάννη Μαρκόπουλου και απολαμβάναμε τον Νίκο Ξυλούρη σε τραγούδια από το Χρονικό, τα Ριζίτικα, την Ιθαγένεια και τον Στρατή τον Θαλασσινό ανάμεσα στους Αγάπανθους….

Και ξαφνικά ένα βράδυ εκείνου του χειμώνα, γνωρίσαμε τον Μάνο Ελευθερίου, που μαζί μας, ακούσαμε, για πρώτη φορά,  από τον Νίκο Ξυλούρη, ένα τραγούδι που οι στίχοι του βρίσκονταν στην ποιητική συλλογή του «Τα ξόρκια»

Τα λόγια και τα χρόνια τα χαμένα και τους καημούς που σκέπασε καπνός
η ξενιτιά τα βρήκε αδερφωμένα.
Κι οι ξαφνικές χαρές που ήρθαν για μένα ήταν σε δάσος μαύρο κεραυνός
κι οι λογισμοί που μπόρεσα για σένα.

Και σου μιλώ σ' αυλές και σε μπαλκόνια και σε χαμένους κήπους του θεού.
Κι όλο, θαρρώ, πως έρχονται τ' αηδόνια
με τα χαμένα λόγια και τα χρόνια, εκεί που πρώτα ήσουνα παντού
και τώρα μες στο κρύο και τα χιόνια
Και είμαστε όλοι μια παρέα, μαζί με ένα ποτήρι βερμούτ και το πακέτο ΚΑΡΕΛΙΑ πάνω στο τραπέζι, συζητούσαμε για τα παράξενα λόγια του ποιητή που μάγευε την νιότη μας. Είχαμε ήδη λατρέψει τον Μάνο Ελευθερίου από τα τραγούδια του Δίσκου «Ο Άγιος Φεβρουάριος» που είχε παρουσιάσει πριν ένα χρόνο με μουσική του Δήμου Μούτση κι ερμηνευτές τον Μητροπάνο και την Σαλπέα.

Και τώρα, στην «ΛΗΔΡΑ» με τα χαμηλωμένα φώτα και τον Μαρκόπουλο με σηκωμένα τα χέρια να καθοδηγεί τον Ξυλούρη… κι αυτός συνεχίζει…

Η μοίρα κι ο καιρός το 'χαν ορίσει στον κόσμο αυτό να ρίξω πετονιά
κι η νύχτα χίλια χρόνια να γυρίσει.
Στο τέλος της γιορτής να τραγουδήσει αυτός που δεν εγνώρισε γενιά
και του λαού την πόρτα να χτυπήσει.

Δεν ήτανε ρολόι σταματημένο σε ρημαγμένο κι άδειο σπιτικό
οι δρόμοι που με πήραν και προσμένω.
Τα λόγια που δεν ξέρω σου τα δένω με τους ανθρώπους που είδαν φονικό
και το 'χουν στ' όνομά τους κεντημένο.

Ο Ξυλούρης, με κόκκινα μάγουλα από θυμό κι ένταση παθιάζεται, βρισκόμαστε στην καρδιά της δικτατορίας και η κόπωση με την προσμονή είναι φανερές στην αίθουσα αυτή, καθώς εκείνο τον χειμώνα νοιώθαμε πως κατί ερχόταν. Εμείς μαθαίνουμε τα λόγια που μας εντυπωσιάζουν και κάθε Σάββατο θα τα τραγουδάμε μαζί με τον Ξυλούρη.

Αυτός που σπέρνει δάκρυα και πόνο θερίζει την αυγή θανατικό.
Μαύρα πουλιά τού δείχνουνε το δρόμο
κι έχει κρυφή πληγή κοντά στον ώμο,  σημάδι μυστικό απ’ το κακό
πως ξέφυγε απ' ανθρώπους κι από νόμο.

Η "Θητεία" κυκλοφόρησε τελικά μετά την Μεταπολίτευση τον Μάρτιο του 1974, με ερμηνευτή τον Γαργανουράκη και με μερικώς αλλαγμένα κάποια λόγια, όπως

Η μοίρα κι ο καιρός το 'χαν ορίσει
Παρασκευή το βράδυ στις 9    

αντί (στον κόσμο αυτό να ρίξω πετονιά)
κι η νύχτα χίλια χρόνια να γυρίσει.
Στο τέλος της γιορτής να τραγουδήσει

Παρασκευή το βράδυ του φονιά

αντί (αυτός που δεν εγνώρισε γενιά)
και του λαού την πόρτα να χτυπήσει.

Έκτοτε και για χρόνια οι περισσότεροι  το τραγουδούσαν με αυτή την αλλαγή στους στίχους με αποτέλεσμα πολλοί να πιστεύουν ότι το τραγούδι έχει γραφτεί μετά το Πολυτεχνείο και ειδικά γι΄αυτό.

Το ποίημα του Ελευθερίου «Τα ξόρκια»  είχε και άλλους στίχους, που έγιναν όμως άλλο τραγούδι και είναι «Την δόξα των ανθρώπων»

Τη δόξα των ανθρώπων δε γυρίζω
στης πέτρας τη παλιά τη συλλογή.
Κι άλλο απ΄το μαύρο χόρτο δε γνωρίζω
παρά μονάχα σκέφτομαι κι ελπίζω
ποια λόγια θα περάσουν την πληγή
και τι θα ξεχαστεί μ'αυτά που χτίζω.

Όσοι θα βρουν το φως να λιγοστεύει
και την καρδιά κρεμάσουν σε κλαδί
κοντά σε μια φωτιά που ζωντανεύει,
στην όχθη που τον άνθρωπο παλεύει
το μαύρο φως και θέλει να τον δει
και στα μαλλιά του αγέρας να σαλεύει,

Σ' αυτούς η μοναξιά κι η λησμοσύνη
κι η πέτρα δίχως χώμα και νερό.
Γι αυτούς μέσα στον ύπνο τους θα μείνει
τ' αηδόνι και το πλοίο ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ
με δυό χιλιάδες φόρτωμα πικρό
στο γέλιο των κυμάτων που σ'αφήνει.

 

Με την πρόσθεση των ακόλουθων στίχων…

Γνωρίσαμε τον ορφανό και το φυλακισμένο

και είδαμε τον κυνηγό και τον κυνηγημένο.
κι είδαμε κόρη να θρηνεί σε νυφικό κρεβάτι
και το γαμπρό μ' αρματωσιά
σε μαύρο μονοπάτι.

 

Αυτά όλα μου ήλθαν μαζεμένα στην μνήμη, προχθές το βράδυ στο «Σπίτι του Ηπειρώτη» που έγινε η παρουσίαση του βιβλίου κι ευχαριστώ από καρδιάς τον Αργύρη Μανιάτη που το τραγούδησε, την Μαρία Μανουσάκη που με κάλεσε, τον Σπύρο Πετρουλάκη που με εντυπωσίασε και τον Στέλιο Τσιμπλοστεφανάκη που με τον σύλλογο «ΤΟ ΑΡΚΑΔΙ», οργάνωσε την βραδιά.