ΠΑΤΡΑ: Σήμερα τα εγκαίνια του σπιτιού που γεννήθηκε ο Κωστής Παλαμάς

Τριών χρονών ήταν ο Κωστής Παλαμάς, όταν μέσα σε μικρό διάστημα μένει ορφανός από μητέρα και πατέρα. Στο πατρικό δίπατο σπίτι, στην οδό Κορίνθου, τα έπιπλα διανέμονται. Τα τρία αγόρια της οικογένειας αφήνουν τη Πάτρα που γεννήθηκαν και μοιράζονται στους συγγενείς. Ο Κωστής και ο Χρήστος πηγαίνουν στο Μεσολόγγι, στον αδελφό του πατέρα τους, Δημήτριο. Ο μικρότερος αδελφός τους καταλήγει στην Τεργέστη, στην οικογένεια της αδελφής της μητέρας τους.

«Εχετε γεια, σπιτάκι με την πρόσοψη την κολωνάτη την καμαρωτή, από των γονιών μου τους ίσκιους πια στοιχειωμένο για πάντα σπίτι! Εχετε γεια περιβολάκι, που προς εσένα από την πίσω του όψη κοίταζε το σπίτι μας, κ' εσύ, φεγγάρι…» γράφει το 1913 ο ποιητής, ανασυνθέτοντας από τις αμυδρές παιδικές αναμνήσεις και από αφηγήσεις την εικόνα και την ατμόσφαιρα του πατρικού σπιτιού, στο οποίο γεννήθηκε ένα απομεσήμερο Πέμπτης, στις δύο η ώρα, 13 του Γενάρη του 1859. Τις πολύτιμες εντυπώσεις από το σπίτι των πρώτων χρόνων στην Πάτρα θα υπογραμμίσει με μια διευκρίνιση καθοριστική για τη συμβολική σημασία που αποκτά το σπίτι, το οίκημα καθαυτό, για τη σύνδεση του εθνικού ποιητή με την πόλη της Πάτρας: «Της Πάτρας εκείνης δεν έχω στο νου μου άλλες μεριές».

Το σπίτι, στην οδό Κορίνθου 241, ένα διώροφο νεοκλασικό του 1840, πουλήθηκε μετά τον θάνατο των γονιών του Παλαμά, άλλαξε χέρια, άντεξε στον χρόνο, χαρακτηρίστηκε διατηρητέο το 1983 και ακατοίκητο ερείπωνε τα τελευταία χρόνια, ώσπου αγοράστηκε τον Νοέμβριο του 2014 από τον ομογενή επιχειρηματία της Καλιφόρνιας Αθανάσιο Δ. Στεφανόπουλο. Γεννημένος στην Πάτρα, μίσεψε κι αυτός, σε νεαρή ηλικία, για την Αμερική.

Ο ίδιος ανέλαβε τη δαπάνη της αποκατάστασης του κτιρίου, ενώ παράλληλα ιδρύεται η αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία Στέγη Γραμμάτων Κωστής Παλαμάς (ΣΓΚΠ) με σκοπούς «τη μελέτη και διάδοση του έργου του ποιητή, την υποστήριξη εκδοτικών και ερευνητικών προγραμμάτων, την ενθάρρυνση και προώθηση νέων ερευνητών και λογοτεχνών με τη διοργάνωση συνεδρίων, σεμιναρίων, μουσικών και θεατρικών παραστάσεων, τη συνεργασία με ιδρύματα και εταιρείες με κοινούς σκοπούς κ.τ.λ.».

Στο εκθετήριο του ισογείου παρουσιάζεται φωτογραφικό υλικό από όλες τις φάσεις της ζωής του Κωστή Παλαμά, στοιχεία για την οικογένειά του και τη λογοτεχνική του δράση στην Αθήνα, καθώς και η ιστορία του κτιρίου αλλά και ιστορικά στοιχεία για τη ζωή της ιταλίδας δημοσιογράφου και πεζογράφου Ματθίλδης Σεράο (1856-1927) που γεννήθηκε στο ίδιο σπίτι - το οποίο νοίκιαζε ο πατέρας της - τρία χρόνια πριν από τη γέννηση του Παλαμά. Το αρχειακό υλικό, τα κειμήλια, τα έπιπλα, τα προσωπικά αντικείμενα και τα χειρόγραφα του ποιητή που παρουσιάζονται στο εκθετήριο προέρχονται από το Ιδρυμα Παλαμά, το Μουσείο Μπενάκη, το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ) και τη Γραμματεία Σύγχρονης Έντυπης Ιστορικής Τεκμηρίωσης-Οικογένεια Τάκη και Σταυρούλας Νικολάου στην Πάτρα και έχουν παραχωρηθεί προσωρινά στη ΣΓΚΠ για τους σκοπούς της έκθεσης. Η ΣΓΚΠ δεν θα λειτουργήσει ως συλλέκτης, θα προσφέρει όμως τους χώρους της για την έκθεση συλλογών φορέων ή ιδιωτών σχετικά με τη ζωή και το έργο του Παλαμά.

Στον επάνω όροφο της παλαμικής οικίας φιλοξενείται ψηφιακή περιήγηση στη ζωή και στο έργο του Παλαμά, με οπτικοακουστικό υλικό που έχει αντληθεί από τα αρχεία της ΕΡΤ. Στο κεντρικό καθιστικό της οικογένειας, γύρω από το τζάκι του 1840 από μάρμαρο Χίου, θα εκτυλίσσονται πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενώ στο παρακείμενο αναγνωστήριο οι επισκέπτες θα μπορούν να ενημερώνονται για όλες τις εκδόσεις και τη βιβλιογραφία σχετικά με τον Κωστή Παλαμά και να μελετούν το έργο του - και όχι μόνον. Βάσει της ιδρυτικής πράξης της, η ΣΓΚΠ θα υπηρετεί γενικότερα την ελληνική ποίηση και τα γράμματα και θα στηρίζει την έρευνα και την ανάδειξη της νεότερης πνευματικής μας παραγωγής.

Το κτίριο της ΣΓΚΠ εγκαινιάζεται στην επέτειο των γενεθλίων του Παλαμά, το Σάββατο 13 Ιανουαρίου, στις 6 μ.μ., από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλο και θα ακολουθήσει, στις 8 μ.μ., στο Δημοτικό Θέατρο «Απόλλων», συναυλία μελοποιημένης ποίησης του Κωστή Παλαμά από την Ορχήστρα Νυκτών Εγχόρδων του Δήμου Πατρέων. Με μια καθυστέρηση 70 χρόνων υλοποιείται τώρα μια απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου της Πάτρας του 1946 για τη σύσταση Στέγης Γραμμάτων στο όνομα του Κωστή Παλαμά, μια πρόταση του τότε δημοτικού συμβούλου και ποιητή Δημήτρη Συναδινού, ενός από τους έξι που είχαν σηκώσει το φέρετρο του Παλαμά στην κηδεία του τον Φεβρουάριο του 1943.

 

Το ποίημα για το σπίτι

Κωστή Παλαμά, «Το σπίτι που γεννήθηκα»

Το σπίτι που γεννήθηκα κι ας το πατούν οι ξένοι

στοιχειό είναι και με προσκαλεί· ψυχή, και με προσμένει.

Το σπίτι που γεννήθηκα, ίδιο στην ίδια στράτα

στα μάτια μου όλο υψώνεται και μ' όλα του τα νιάτα.

Το σπίτι, ας του νοθέψανε το σχήμα και το χρώμα·

και ανόθευτο κι αχάλαστο, και με προσμένει ακόμα.

Της πόρτας του η παλαϊκή κορώνα, ώ! νά η καμάρα!

Μόνο οι χορδές της λείπουνε για να γενεί κιθάρα

να συνοδέψει του σπιτιού τ' ολόχαρο τραγούδι

προς το παιδί· γυρίζω ανθός, δροσιά, ξεπεταρούδι,

πάω στη φωλιά, στη γάστρα μου, στο πρωί μου, στο μαγνήτη,

στη ζέστα της μητέρας μου, στο πατρικό άγιο σπίτι.

[...]

Το σπίτι που γεννήθηκα κι ας το πατούν οι ξένοι.

Στοιχειό, και σαν απάτητο, με ζει και με προσμένει.